Afkoopwaarde van een uitvaartpolis: betekenis, opgave en factoren die meespelen

Kort antwoord

De afkoopwaarde is de waarde van je uitvaartverzekering op het moment dat je de polis beëindigt door afkoop. De verzekeraar bepaalt die waarde via een actuariële rekenmethode en keert vervolgens het resultaat uit onder aftrek van kosten.^[1]

Bij afkoop wordt niet alleen gekeken naar wat er op de polis staat, maar ook naar zaken die invloed hebben op de berekening (zoals de periode dat de verzekering loopt en variabelen zoals rentestand en winstdeling bij waardegroei). In de praktijk kom je daarom vaak uit op een indicatieve afkoopwaarde die afhangt van aannames en kan veranderen wanneer de berekeningsfactoren wijzigen.^[2]

Afbakening

Wat wordt met “afkoopwaarde” bedoeld?

In de voorwaarden van DELA wordt afkoopwaarde omschreven als: de waarde van de verzekering op het moment van afkoop die DELA bepaalt volgens een actuariële rekenmethode, onder aftrek van kosten. Ook is opgenomen dat de hoogte van deze kosten kan worden aangepast en dat DELA die kosten publiceert.^[1]

Kort gezegd kun je afkoopwaarde zien als een “boekhoudkundige” waarde van je polis, waarbij:

• er een verzekeringscomponent is (wat de polis technisch nog waard is);
• er een kostencomponent kan zijn (afkoopkosten en overige kosten zoals door de verzekeraar toegepast in de berekening);
• en het geheel uitkomt in een bedrag dat wordt uitgekeerd bij afkoop, mits aan de relevante voorwaarden wordt voldaan.

Afkoopwaarde vs. premievrije waarde

Afkoop en premievrij maken zijn niet hetzelfde. Bij afkoop beëindig je de verzekering en ontvang je de afkoopwaarde. Bij premievrij maken stopt de premiebetaling en gaat de verzekering verder op basis van de opgebouwde waarde voor een lager verzekerd bedrag. In een productleeswijzer staat bijvoorbeeld dat bij premievrij maken kosten van premievrij maken eenmalig kunnen zijn en dat die kosten al verwerkt zijn in de indicatieve premievrije verzekerde waarde.^[2]

Wil je het onderscheid scherp krijgen? Dan helpt het om ook de uitleg rond betekenis en mogelijke gevolgen te lezen.

Wanneer kan er toch sprake zijn van “uitkering” in plaats van volle uitvaartpolisdekking?

Voor sommige situaties gelden uitsluitingen of beperkingen. In de algemene voorwaarden van TWENTHE staat bijvoorbeeld dat TWENTHE geen volledige uitkering verschuldigd is wanneer de verzekerde overlijdt door bepaalde oorzaken (onder andere zelfmoord/poging binnen 2 jaar na ingangsdatum, actieve oorlogstoestand, molest, en andere in de polis genoemde situaties). In dergelijke gevallen wordt de afkoopwaarde uitgekeerd.^[3]

Dit betekent praktisch: “afkoopwaarde” kan ook aan de orde komen in specifieke omstandigheden, niet alleen wanneer je zelf bewust afkoopt.

Onderliggende onderwerpen

De kennisgebied Afkoopwaarde hangt samen met een aantal onderwerpen waarin je stap voor stap kunt doorlezen wat er gebeurt richting afkoop en welke controlepunten relevant zijn.

1) Berekening: hoe komt een indicatie tot stand?

Afkoopwaarde wordt vastgesteld met een actuariële rekenmethode.^[1] Bij uitwerkingen in productmateriaal wordt bovendien benoemd dat factoren zoals de rentestand, ontwikkeling van winstdeling en levensverwachting invloed kunnen hebben op de uitkomst. Er staat bijvoorbeeld: als de rente waarmee gerekend moet worden stijgt, kan de uitkomst van de afkoopwaarde meestal lager worden; daarnaast kunnen percentages in de toekomst wijzigen.^[2]

Voor het praktische “hoe” en welke variabelen daarin vaak terugkomen, lees je verder op berekening.

2) Opgave aanvragen: van indicatie naar concrete uitkomst

Een berekening voor afkoopwaarde is in veel gevallen gebaseerd op gegevens die op dat moment gelden. Daarom komt in de praktijk een opgave-aanvraag terug als processtap: je vraagt de verzekeraar om de waarde (of een indicatie die later definitief wordt) te bepalen.

Lees daarvoor opgave aanvragen en bekijk ook gerichte subonderdelen zoals aanvraag bij aanbieder, benodigde gegevens en geldigheidsdatum.

3) Uitbetaling: wanneer en aan wie?

Bij beëindiging door afkoop gaat het bedrag naar jou (afhankelijk van de polisconstructie) en het is van belang te weten hoe de uitbetaling wordt ingericht en welke documentatie/afhandeling er kan spelen.

Daarover kun je doorlezen in uitbetaling.

4) Mogelijke gevolgen: wat houdt afkoop in praktisch dagelijks perspectief?

Afkoop kan gevolgen hebben voor dekking, uitvaartkosten en soms ook voor fiscale behandeling. In productmateriaal is bijvoorbeeld te zien dat de status van je verzekering kan veranderen bij stoppen, premievrij maken of afkopen. In een productleeswijzer wordt ook uitgelegd dat bij stopzetting de verzekering in feite tot overlijden duurt en dat bij eerder stoppen de waarde wordt bepaald als verzekeringstechnische waarde onder aftrek van afkoopkosten, waarna de afkoopwaarde kan worden uitgekeerd als die hoger is dan de afkoopkosten.^[4]

Voor de gevolgen specifiek richting dekking en fiscale vragen is de route mogelijke gevolgen. Daarbinnen sluiten meerdere deelonderwerpen inhoudelijk aan, zoals dekking stopt, fiscale vragen en nieuwe verzekering.

Controlepunten

Bij het voorbereiden van een aanvraag of het beoordelen van een ontvangen indicatie zijn er verschillende punten die je kunt controleren, zonder dat je daarmee zelf financieel advies geeft.

1) Zijn de kosten onderdeel van de waardebepaling?

Als de voorwaarden aangeven dat afkoopwaarde wordt bepaald onder aftrek van kosten, is het zinvol om te begrijpen welke kostenposten worden toegepast. Bij DELA is die kerndefinitie vastgelegd: afkoopwaarde is de verzekeringswaarde op afkoopmoment, verminderd met kosten.^[1]

Daarbij staat ook dat de hoogte van de kosten kan worden aangepast en dat die kosten worden gepubliceerd. Dat betekent: twee offertes/indicaties kunnen verschillen als de kosten- of rekenparameter gedurende de tijd wijzigt.

2) Welke aannames worden gebruikt in de indicatie?

In een productleeswijzer wordt toegelicht dat percentages en uitkomsten bij afkoop afhankelijk kunnen zijn van variabelen zoals rentestand, ontwikkeling van winstdeling en levensverwachting, en dat percentages in de toekomst kunnen wijzigen.^[2]

Praktisch controlepunt: let op de tekst bij de indicatie die je ontvangt (bijvoorbeeld of er sprake is van “indicatief” en welke ingangs-/peildatum en parameters zijn gebruikt).

3) Past de situatie bij jouw polis: wel/geen indexatie, wel/geen variabele onderdelen

Afkoopwaarde hangt samen met de opbouw en de polisstructuur. In productinformatie over DELA wordt bijvoorbeeld gesproken over waardevaste verzekeringen en jaarlijkse aanpassing (indexatie) en over winstdeling.^[4]

Als je polis (of een deel daarvan) gekoppeld is aan indexatie en/of winstdeling, kan dat doorwerken in de afkoopberekening. Wanneer je twijfelt of je polis wel dezelfde systematiek volgt als het productvoorbeeld, raadpleeg de polisvoorwaarden of de opgave die je bij afkoop aanvraagt.

4) Admin-situaties: waar moet je rekening mee houden bij beëindiging?

Voor afhandeling zijn administratieve verplichtingen relevant. Bij TWENTHE is bijvoorbeeld opgenomen dat verzekeringnemer adreswijzigingen (incl. digitale adressen) moet doorgeven en dat mededelingen geacht worden te zijn bereikt.^[3]

Hoewel dit niet specifiek over de hoogte van de afkoopwaarde gaat, beïnvloedt het wel het “proces” rond kennisgevingen, bevestigingen en de termijn waarbinnen je informatie ontvangt.

5) Afstemming met bredere beëindigingsgevolgen

Afkoop is onderdeel van beëindigen/opzeggen. Daarom is het verstandig om naast afkoopwaarde ook het bredere kader te bekijken in gevolgen (bijvoorbeeld wat er kan veranderen voor de aanspraken en afhandeling).

Voor een gerichte vergelijking met vergelijkbare waarden bij “oudere en overgenomen polissen” kan het ook helpen om te kijken naar waarde actualiseren, omdat bij mutaties of overname vaak meerdere administratieve lagen spelen.

Voorbeeld met aannames

Ter illustratie laat een productleeswijzer zien hoe een indicatieve afkoopwaarde kan worden berekend in een situatie waarin er sprake is van een Dienstenverzekering en een aanvullende Geldverzekering. In het voorbeeld besluiten Daan en Lisa na 30 jaar de verzekering te beëindigen door afkoop, en wordt gewerkt met een waardepercentage uit tabellen en een verzekerd bedrag.^[2]

In die voorbeeldberekening staat bijvoorbeeld:

• Dienstenverzekering (Daan): leeftijd bij aanvang 35, aantal jaren 30, waardepercentage 24% en verzekerd bedrag € 4.749 met indicatieve waarde € 1.140;
• Dienstenverzekering (Lisa): leeftijd bij aanvang 30, aantal jaren 30, waardepercentage 20% en verzekerd bedrag € 4.749 met indicatieve waarde € 950;
• Geldverzekering (Daan): waardepercentage 24% op een verzekerd bedrag € 800 met indicatieve waarde € 192;
• Geldverzekering (Lisa): waardepercentage 20% op een verzekerd bedrag € 800 met indicatieve waarde € 160.

Vervolgens wordt in het voorbeeld een totaal genoemd: indicatieve waarde van de polis van € 3.570, waarna wordt gerekend met afkoopkosten: € 3.570 minus € 150 afkoopkosten = € 3.420 naar de verzekerde(n) bij afkoop.^[2]

Let op: dit is een rekenvoorbeeld met aannames. De toelichting bij de productleeswijzer geeft ook aan dat percentages in de toekomst kunnen wijzigen en dat de rentestand en ontwikkeling van winstdeling/levensverwachting invloed hebben op de afkoopuitkomst.^[2]

Wat je hier vooral aan kunt ontlenen voor jouw situatie:

• afkoopwaarde bestaat vaak uit meerdere componenten (zoals Diensten- en Geldverzekering in het voorbeeld);
• afkoopkosten kunnen apart worden toegepast;
• de uitkomst is afhankelijk van de tabellen/percentages en de parameters op het afkoopmoment.

Breng je eigen situatie in kaart via berekening, maar gebruik vooral jouw polisgegevens en de opgave die je aanvraagt.

Bronnen

1. DELA, Algemene voorwaarden, p. 1
2. DELA, Productleeswijzer UitvaartPlan, model 4.1, p. 2
3. TWENTHE, Algemene voorwaarden uitvaartverzekering 2018, p. 4
4. DELA, Productleeswijzer UitvaartPlan, model 4.1, p. 1