Afkoopwaarde: mogelijke gevolgen wanneer een verzekering stopt of verandert

Kort antwoord

Als u een uitvaartverzekering afkoopt, premievrij maakt of als de verzekering stopt door bijvoorbeeld betalingsachterstand, kunnen er directe gevolgen zijn voor de dekking en voor wat er (eventueel) wordt uitgekeerd. Daarnaast kunnen er gevolgen zijn voor mogelijkheden rond meeverzekerde personen en kunnen er fiscale aandachtspunten ontstaan, zoals wanneer de fiscale waarde van uw uitvaartverzekeringen boven een drempel uitkomt. In dit onderwerp leest u wat er in gebruikelijke scenario’s kan gebeuren en welke controlepunten daarbij helpen.

Afbakening

Met “mogelijke gevolgen” bedoelen we de effecten die kunnen volgen uit een wijziging of beëindiging rond een uitvaartverzekering, in het bijzonder wanneer er sprake is van afkoopwaarde, premievrij maken of stoppen. Dit onderwerp richt zich op vier onderwerpen:

• Dekking stopt: wanneer de verzekering (tijdelijk of definitief) niet meer verzekerd is, bijvoorbeeld door schorsing of beëindiging.
• Nieuwe verzekering: wat u moet meenemen als u een bestaande polis beëindigt en daarna (opnieuw) gaat verzekeren.
• Fiscale vragen: welke meld- of aangifteplicht kan ontstaan als uw fiscale waarde boven een drempel uitkomt.
• Afbakening t.a.v. persoonlijke situatie: dit artikel geeft neutrale informatie over regelingen en aandachtspunten. Het doet geen individuele voorspellingen of aanbevelingen.

We behandelen hier niet uitgebreid hoe u precies een afkoopbedrag berekent (dat staat in het sibling-artikel over berekening), en ook niet de betekenis/achtergrond van het begrip afkoopwaarde (dat staat in betekenis). Wel leggen we in de controlepunten uit welke informatie u bij uw eigen polis nodig heeft.

Onderliggende onderwerpen

Binnen dit onderwerp vallen drie subonderwerpen, zodat u snel naar het deel kunt gaan dat voor uw voorbereiding relevant is:

1. dekking stopt

• Gaat over situaties waarin de verzekerde periode stopt of waarin dekking tijdelijk ontbreekt, bijvoorbeeld bij (te) late premiebetaling.

2. nieuwe verzekering

• Gaat over wat er aandacht vraagt als u na beëindiging opnieuw wilt verzekeren: let op acceptatievragen/medische vragen en timing.

3. fiscale vragen

• Gaat over het fiscaal kader rond de fiscale waarde en wanneer u (volgens de productleeswijzer) aangifte moet doen.

Daarnaast is het relevant om de bredere context te kennen van stoppen of beëindigen van verzekeringen. Daarvoor helpt het artikel gevolgen, omdat daar de koppeling tussen opzeggen/beëindigen en gevolgen verder wordt uitgewerkt.

Gebruikelijke situatie

Een veelvoorkomende aanleiding is dat een polishouder een verandering voorbereidt (bijvoorbeeld afkoop of premievrij maken) of dat de verzekering stopt door omstandigheden rond premiebetaling of voortzetting. In de praktijk komen de volgende lijnen terug:

1. De verzekering stopt door een reden anders dan overlijden Dan wordt de afkoopwaarde berekend en (als die er is) uitgekeerd. In de DELA-bepalingen staat dat als de verzekering stopt om een andere reden dan overlijden, DELA de hoogte van de afkoopwaarde bepaalt en die afkoopwaarde uitkeert als er sprake is van een afkoopwaarde. De afkoopwaarde wordt berekend volgens een actuariële rekenmethode onder aftrek van kosten.^[1]

2. De verzekering komt (tijdelijk) zonder dekking te zitten door betalingsproblemen In dezelfde voorwaarden staat dat als u de premie niet op tijd betaalt, DELA binnen een maand een brief stuurt met het verzoek de premie alsnog te betalen. Als betaling dan nog steeds niet op tijd komt, betaalt DELA de premie uit de waarde die DELA volgens haar actuariële rekenmethode voor afkoop bepaalt. Als er geen of onvoldoende waarde is, schorsen ze de dekking: u bent dan tijdelijk niet verzekerd.^[2]

3. Langere termijn: premievrij maken of definitieve stop In die bepalingen staat ook dat als de premie na 6 maanden nog steeds niet betaald is, de uitkomst afhangt van de afkoop- (actuariële) waarde: als die waarde voldoende is voor premievrije voortzetting, wordt de verzekering premievrij gemaakt. Is de waarde te laag, dan stopt de verzekering en keren ze de eventuele afkoopwaarde uit.^[2]

Deze scenario’s laten zien dat “afkoopwaarde” en “gevolgen” niet alleen gaan over vrijwillige afkoop, maar ook over situaties waarin de verzekeraar moet handelen wanneer premiebetalingen achterblijven.

Mogelijke gevolgen

1) Dekking kan (tijdelijk of definitief) stoppen

Een belangrijk gevolg is dat de verzekering niet (langer) verzekert. In de beschreven voorwaarden is dat concreet uitgewerkt via schorsing en beëindiging:

• Bij onvoldoende afkoopwaarde bij premieachterstand kan schorsing volgen, waardoor u tijdelijk niet verzekerd bent.^[2]
• Als na langere tijd de waarde onvoldoende is voor premievrije voortzetting, stopt de verzekering.^[2]

Praktisch betekent dit voor nabestaanden vaak: controleer vooraf wat er op uw polis precies gebeurt bij stoppen (welke datum, welke status, en of er nog dekking geldt).

2) Er kan een uitkering of afhandeling plaatsvinden via afkoopwaarde

Waar de verzekering stopt (anders dan bij overlijden), wordt de afkoopwaarde berekend en uitgekeerd als die er is.^[2]

Let op: de afkoopwaarde is niet “altijd hetzelfde bedrag”. De voorwaarden geven aan dat de berekening actuariële methode volgt en onder aftrek van kosten, waarbij de hoogte van die kosten kan worden aangepast en gepubliceerd wordt op de website.^[2]

Als u dus een afkoopmoment plant (of een periode met betalingsproblemen voorkomt), is het verstandig om uw planning te koppelen aan de status van dekking en de verwachting van afhandeling.

3) Premievrij maken kan gevolgen hebben voor (meeverzekerde) personen

Afhankelijk van de polisregels kunnen meeverzekerde personen stoppen met dekking wanneer u of de verzekeraar de verzekering premievrij maakt of beëindigt. In de polisvoorwaarden waar kinderen/meeverzekerde dekking aan bod komt, staat bijvoorbeeld dat kinderen en levenloos geboren kinderen niet meer meeverzekerd zijn wanneer u uw verzekering stopzet (premievrij maakt of afkoopt) of wanneer de verzekeraar dit doet door betalingsachterstand.^[3]

Voor gezinnen betekent dit: check niet alleen uw eigen polisstatus, maar ook wie er op uw polis staan en welke dekking daarbij hoort op het moment van beëindiging.

4) Mogelijkheid om weer in te laten gaan (maar met voorwaarden)

Bij beëindiging door betalingsachterstand kan onder voorwaarden sprake zijn van heringang. De voorwaarden vermelden dat u de verzekeraar kunt vragen om de verzekering binnen een jaar nadat ze deze hebben gestopt weer in te laten gaan. Dat kan als u:

• alle achterstallige premie plus rente en kosten betaald heeft;
• een ontvangen afkoopwaarde heeft terugbetaald;
• en alle verzekerden nog leven.

Daarnaast mogen ze opnieuw vragen stellen over gezondheid en op basis daarvan besluiten ze de verzekering wel of niet opnieuw te laten ingaan.^[2]

Dit is relevant omdat het laat zien dat “stop” niet altijd definitief hoeft te zijn, maar dat heringang geen automatische stap is.

5) Fiscale aandachtspunten kunnen ontstaan bij (af)koop of beëindiging

In de productleeswijzer staat een praktisch fiscaal uitgangspunt. Daarin is vermeld dat als het verzekerd bedrag per verzekerde lager is dan € 8.904 (2026), het gehele bedrag onder de vrijstelling valt en u geen belasting hoeft te betalen. Is het verzekerd bedrag gelijk of hoger en komt de totale fiscale waarde boven de drempel uit, dan moet u aangifte doen.^[4]

Ook staat er dat u moet controleren of de fiscale waarde van uw uitvaartverzekeringen samen hoger is dan die drempel.^[4]

In dit onderwerp werkt het subartikel fiscale vragen dit verder uit op het niveau van wat u zelf kunt nagaan bij uw polissen.

6) Na stop kan een nieuwe verzekeringsaanvraag opnieuw vragen oproepen

Als u besluit een bestaande polis te beëindigen en daarna een nieuwe uitvaartverzekering aan te vragen, kan de verzekeringsacceptatie opnieuw relevant worden. Op folder- en toelichtingsniveau komt naar voren dat verzekeraars bij een aanvraag vragen kunnen stellen over gezondheid/erfelijkheid en dat sommige verzekeringen vragen stellen zonder erfelijkheidsvragen in te vullen, terwijl andere verzekeraars boven een “vragengrens” aanvullende erfelijkheidsvragen of een medische keuring kunnen vereisen.^[5]

Ook wordt beschreven dat de medisch adviseur informatie beoordeelt en dat een eerdere weigering bij een verzekeraar in beginsel geen gevolgen heeft voor een volgende aanvraag bij een andere verzekeraar, al kunnen er wél vragen zijn over andere gronden zoals wanbetaling of fraude.^[5]

In dit onderwerp valt deze logica onder het subartikel nieuwe verzekering, zodat u weet welke controlepunten nuttig zijn bij aanvraagplanning.

Uitzonderingen

Er zijn twee soorten uitzonderingen om in gedachten te houden:

1. Stop door overlijden vs. stop om andere redenen In de geciteerde voorwaarden wordt onderscheid gemaakt: bij overlijden gelden andere uitgangspunten dan bij stop om andere redenen.^[2]

2. Geen heringang in alle gevallen Voor heringang bij een betalingsachterstand worden specifieke voorwaarden genoemd: betaling van achterstand plus rente en kosten, terugbetaling van eventuele afkoopwaarde, en dat alle verzekerden nog leven.^[2]

Voor uw eigen situatie betekent dit: baseer uw planning altijd op de exacte tekst van uw polisvoorwaarden of de documentatie die bij uw maatschappij hoort.

Wat controleren (praktische checklist)

Gebruik deze controlepunten als u een wijziging voorbereidt of als u informatie nodig heeft om uw situatie te beoordelen.

1. Welke status geldt er na uw actie? Als u afkoopt of premievrij maakt, controleer of (meeverzekerde) personen nog onder dekking vallen en per wanneer. De voorwaarden geven aan dat meeverzekerde kinderdekking kan eindigen bij stop/premievrij of beëindiging door betalingsachterstand.^[3]

2. Wat gebeurt er bij (dreigende) betalingsachterstand? Als premie niet op tijd betaald wordt, kan dekking geschorst worden bij onvoldoende waarde en kan er na 6 maanden worden besloten tot premievrij maken of stoppen.^[2]

3. Welke rol speelt afkoopwaarde precies in uw scenario? In de voorwaarden is afkoopwaarde gekoppeld aan actuariële berekening onder aftrek van kosten en kan die uitkomst bepalend zijn voor schorsing/premievrij/stopping.^[2]

4. Fiscale drempel en uw polissen samen Als u vermoedt dat u (af)koopt of dat de waarde fiscaal relevant wordt, check dan de totale fiscale waarde van uw uitvaartverzekeringen samen tegen de drempel uit de productleeswijzer.^[4]

5. Als u later opnieuw wilt verzekeren: welke vragen kunnen terugkomen? Bij nieuwe aanvragen kunnen verzekeraars vragen stellen over gezondheid en/of erfelijkheid. Boven een vragengrens kunnen aanvullende erfelijkheidsvragen of medische keuring aan bod komen, afhankelijk van de verzekeraar.^[5]

Bronnen

1. Algemeene voorwaarden dela, p. 4
2. DELA, Algemene voorwaarden, p. 4
3. Polisvoorwaarden uitvaartverzekering, p. 8
4. DELA, Productleeswijzer UitvaartPlan, model 4.1, p. 2
5. Folder verzekeren en erfelijkheid 2025, p. 3