Afkoop tegenover uitkering: werking, begrippen en belangrijkste voorwaarden

Kort antwoord

Bij een bestaande uitvaartpolis kun je vaak kiezen tussen (1) afkoop: je verkoopt als het ware je poliswaarde terug voor een bedrag, of (2) uitkering: het verzekerde bedrag (of de verzekerde diensten) wordt uitbetaald of geleverd bij overlijden. Afkoopwaarde en uitkering hangen beide samen met wat er op dat moment in de polis zit, maar de uitbetaling kan worden beïnvloed door kosten en (afhankelijk van de polisvoorwaarden) bepaalde situaties waarin de uitkering wordt beperkt.

Definitie en afbakening

Afkoop tegenover uitkering gaat over de keuze tussen twee manieren waarop de poliswaarde tot uitbetaling/afwikkeling kan leiden:

• Afkoop: je zet de verzekering (voor het moment van afkoop) om in een afkoopbedrag. In de voorwaarden wordt dit gekoppeld aan een afkoopwaarde.
• Uitkering: je polis wordt afgehandeld volgens de uitkerings- of leveringsbepalingen bij overlijden.

In de algemene begripsomschrijving bij DELA staat afkoopwaarde voor de waarde van de verzekering op het moment van afkoop die DELA bepaalt volgens een actuariële rekenmethode, onder aftrek van kosten. Daarbij geldt dat de hoogte van de kosten kan worden aangepast en dat DELA deze kosten publiceert op dela.nl^[1]

Belangrijk om te onderscheiden: een afkoop is geen “standaard uitkering vooruit”, maar een aparte afwikkeling op basis van de poliswaarde en de manier waarop kosten in de afkoop worden verwerkt.

Hoe het werkt

1) Afkoop: waarde op het afkoopmoment, met kosten

Wanneer je een polis afkoopt, kijkt de verzekeraar niet alleen naar de omvang van de opgebouwde waarde, maar verwerkt ook de kosten die bij afkoop gelden. De kern uit de begripsbepaling is dat de afkoopwaarde wordt vastgesteld op het moment van afkoop en dat deze waarde wordt bepaald onder aftrek van kosten^[1]

2) Uitkering: verzekerde bedrag(en) of diensten bij overlijden

Bij uitkering volgt de verzekeraar de polisafspraken voor uitbetaling/levering. In de voorwaarden kunnen omstandigheden staan waarin niet (altijd) het volledige verzekerde bedrag wordt uitbetaald, of waarin de uitkering anders wordt berekend.

Een concreet voorbeeld uit de polisvoorwaarden is de regeling bij oorlog: dan wordt in oorlogstijd het verzekerd bedrag teruggebracht tot 90% en wordt ook de premievrije waarde verminderd, waarbij de afkoop-waarde in dezelfde verhouding wordt verminderd^[2]

3) Mededelingsplicht kan invloed hebben op het recht op uitkering

Voor een uitkering (en de beoordeling daarvan) is het kunnen aantonen van de juiste informatie in het verleden relevant. In de voorwaarden wordt benadrukt dat je verplicht bent belangrijke informatie door te geven en dat het achterhouden van informatie kan leiden tot opzegging en geen uitkering, of tot een vermindering naar evenredigheid als de situatie had geleid tot hogere premie of lager verzekerd bedrag^[3]

Wat kan verschillen

Hoewel de basislijn steeds is: afkoop = waarde op afkoopmoment minus kosten, en uitkering = afwikkeling bij overlijden volgens de polis, kunnen er verschillen optreden door variatie in polisvoorwaarden en uitzonderingssituaties.

Kosten en aanpassingen bij afkoop

De begripsomschrijving maakt expliciet dat de afkoopwaarde wordt vastgesteld onder aftrek van kosten, en dat de hoogte van die kosten kan worden aangepast^[1] Dat betekent dat twee polissen met vergelijkbare opbouw toch een verschillend afkoopresultaat kunnen geven, afhankelijk van welke kosten op dat moment gelden.

Beperkingen bij specifieke gebeurtenissen

Naast oorlog worden in polisvoorwaarden ook andere situaties genoemd die invloed kunnen hebben op wat er uiteindelijk wordt uitgekeerd:

• Tijdens (actieve) oorlogstoestand kan het verzekerde bedrag worden teruggebracht, maar onder voorwaarden kan ook volledige uitkering gelden als kan worden aangetoond dat de persoon vanaf het begin van de oorlogstoestand alleen in landen verbleef waar geen oorlog was^[2]
• Zelfdoding: overlijdt de verzekerde binnen één jaar na de ingangsdatum, dan vragen verzekeraars altijd naar de oorzaak. Bij zelfdoding binnen één jaar na ingangsdatum betalen zij alleen de betaalde premies terug^[2]
• Terroristische aanslag: er wordt verwezen naar een terrorismedekkingclausule (NHT), waarbij uitkeringen bij overlijden in de plaats kunnen komen van de verzekerde bedragen en er mogelijk een lager bedrag wordt uitbetaald^[2]

Afkoop heeft ook gevolgen voor dekking op een later moment

Als je een verzekering stopzet door premievrij maken of af te kopen, kan dit betekenen dat (bijvoorbeeld) meeverzekerde onderdelen niet langer lopen. In de polisvoorwaarden staat dat kinderen en levenloos geboren kinderen niet meer meeverzekerd zijn als de verzekeringen wordt stopgezet (waaronder afkopen)^[4]

Controlepunten

Zonder advies te geven kun je wél gerichte controleacties uitvoeren. Gebruik hierbij bij voorkeur je polisdocumenten en eventuele algemene voorwaarden die bij jouw polis horen.

1. Zoek de definitie(s) in jouw polis: kijk hoe jouw polis “afkoopwaarde” precies definieert en of er expliciet wordt verwezen naar een actuariële rekenmethode en aftrek van kosten^[1] 2) Bekijk welke kosten bij afkoop gelden: omdat de hoogte van afkoopkosten kan worden aangepast, is de actuele kosteninformatie relevant voor het afkoopmoment^[1] 3) Controleer uitzonderingen die zowel afkoop als uitkering raken: sommige situaties werken door in meerdere waarden (zoals in de oorlogstoestand, waar de afkoopwaarde in dezelfde verhouding wordt verminderd)^[2]

Bronnen

1. DELA, Algemene voorwaarden, p. 1
2. Polisvoorwaarden uitvaartverzekering, p. 9
3. DELA, Algemene voorwaarden, p. 2
4. Polisvoorwaarden uitvaartverzekering, p. 8